W tym artykule przedstawię projekty realizowane w Lewes, jednym z tak zwanych miast przemiany (transition towns). Historia Ruchu Przemiany zaczęła się w 2004 r., gdy w irlandzkim Kinsale Further Education College nauczyciel permakultury Rob Hopkins dał swoim uczniom zadanie zastosowania zasad permakultury do kwestii wyczerpywania się zasobów ropy naftowej. Rezultatem tego projektu był „Plan działania dotyczący obniżenia zużycia energii w Kinsale”. Dotyczył on zmian w dziedzinach takich jak gospodarka, edukacja i rolnictwo, zmierzających do zrównoważonej przyszłości miasta. Koncepcja miast przemiany została opracowana przez uczennice Roba Hopkinsa, Louise Rooney i Catherine Dunne. Przedstawiły one swoje propozycje Radzie Miejskiej w Kinsale, która przyjęła opracowany przez nie plan. Później Rob Hopkins przeniósł się do miasta Totnes w Anglii i tam współtworzył inicjatywę o nazwie Transition Town Totnes (Miasto Przemiany Totnes). Na przełomie 2006 i 2007 r. w celu upowszechniania idei miast przemiany oraz szkolenia i wspierania ludzi zaangażowanych w inicjatywy związane z Przemianą została założona organizacja pozarządowa Transition Network.
Liczba inicjatyw zarejestrowanych jako miasta przemiany szybko wzrastała. Obecnie Ruch Przemiany (Transition Movement) to międzynarodowy ruch składający się z wielu lokalnych inicjatyw, nie tylko z miast przemiany. Na stronie ruchu zarejestrowanych jest obecnie ponad 1000 grup działających w ponad 80 krajach świata. Ruch Przemiany składa się z grup ludzi, którzy podejmują razem działania na rzecz swojej lokalnej społeczności, na przykład w swojej wiosce, mieście, dzielnicy, w miejscu pracy, szkole lub na uczelni. Takie grupy nie potrzebują zgody od innych podmiotów należących do ruchu, nie dostają też od nich żadnych wiążących instrukcji. Mogą za to utrzymywać z nimi kontakt i otrzymywać od nich wsparcie. Różne działania podejmowane przez te grupy są pokazane w dostępnym w Internecie filmie „In Transition 2.0.” Grupy nie są zakładane odgórnie, tworzą się one oddolnie i następnie mogą, ale nie muszą zarejestrować się na stronie ruchu. Istnieją także ośrodki (hubs), które wspierają Przemianę na poziomie ponadlokalnym. Ich działalność może być skierowana do określonego regionu, kraju lub większego obszaru. Istnieje grupa (International Hubs Group) łącząca ośrodki działające na poziomie krajowym lub wyższym. Działania lokalnych grup oraz centrów wspiera organizacja pozarządowa Transition Network, zarejestrowana w Wielkiej Brytanii. Dąży ona między innymi do wymiany idei i wzajemnego wspierania się w ramach Ruchu Przemiany oraz poza nim. Na stronie Transition Network dostępny jest przewodnik z informacjami pomagającymi rozpocząć inicjatywę w swojej lokalnej społeczności. Jest on dostępny bezpłatnie w różnych wersjach językowych, także po polsku. Można w nim na przykład znaleźć wiele pomysłów na działania, które można zrealizować w ramach takiej inicjatywy.
Do zasad Ruchu Przemiany należy równowaga między:
– Głową (działanie w oparciu o najlepsze dostępne informacje i dowody oraz wykorzystywanie zbiorowej inteligencji, aby znaleźć lepsze sposoby na życie),
– Sercem (pracowanie ze współczuciem, ceniąc i zwracając uwagę na emocjonalne, psychologiczne, relacyjne i społeczne aspekty pracy),
– Rękami (przekształcanie wizji i pomysłów w namacalną rzeczywistość poprzez inicjowanie praktycznych projektów).
Zasadami Ruchu Przemiany są także:
– Szanowanie ograniczoności zasobów i budowanie odporności,
– Promowanie inkluzywności i sprawiedliwości społecznej,
– Stosowanie pomocniczości (samoorganizacji i podejmowania decyzji na odpowiednim poziomie),
– Zwracanie uwagi na równowagę,
– Bycie częścią eksperymentalnej sieci edukacyjnej,
– Swobodne dzielenie się ideami i możliwościami,
– Współpraca i szukanie synergii,
– Wspieranie tworzenia pozytywnych wizji oraz kreatywności.
Jedna z inicjatyw związanych z Ruchem Przemiany jest realizowana w Lewes, mieście znajdującym się w hrabstwie East Sussex, w południowej Anglii. Mieszka w nim około 17 tysięcy ludzi. Jest ono siedzibą 3 terytorialnych jednostek administracyjnych – parafii cywilnej, dystryktu i hrabstwa. Miastem zarządza rada miejska, w której obecnie większość stanowią radni z Partii Zielonych Anglii i Walii.
Miasto Przemiany Lewes to zapoczątkowana w 2007 r. inicjatywa, poprzez którą mieszkańcy miasta pracują nad przekształceniem go w społeczność, która nie jest zależna od paliw kopalnych i która może żyć, pracować i żywić się w sposób, który nie szkodzi przyrodzie, ale ją wspiera. Celem tej inicjatywy jest stworzenie społeczności, która żyje i pracuje w sposób zrównoważony i odporny na zmiany klimatyczne. W ramach tej inicjatywy realizowane są różne projekty, rozpowszechniane są informacje oraz prowadzoną są rozmowy i warsztaty, wspierające w podejmowaniu starań, aby stawić czoła wyzwaniom stojącym przed naszym światem.
Miasto Przemiany Lewes jest tworzone przez grupę przyjaciół, sąsiadów i wolontariuszy, do której może dołączyć każdy mieszkaniec Lewes i okolicznych miejscowości. Gdy jest potrzeba zajęcia się jakimś wyzwaniem, tworzone są nowe grupy. Istnieje Grupa Sterująca, spotykająca się co miesiąc, która omawia podejmowane działania i planuje przyszłe projekty. Składa się ona z co najmniej jednego przedstawiciela każdej z grup, ale w jej spotkaniach może uczestniczyć każdy chętny.
Do tej pory w ramach Miasta Przemiany Lewes setki ludzi dyskutowało nad różnymi pomysłami i wcielało je w życie. Powstały grupy zajmujące się między innymi żywnością, energią, odpadami i plastikiem.
Do projektów i programów, które do tej pory powstały w ramach Miasta Przemiany Lewes należą:
– Ouse Valley Energy Services Company (OVESCO) – firma wytwarzająca energię z odnawialnych źródeł, zaopatrująca w energię lokalne firmy, szkoły i domy, mająca kilkanaście instalacji paneli słonecznych oraz farmę słoneczną, zbierająca środki od społeczności lokalnej,
– waluta lokalna Lewes Pound (Funt Lewes), promująca małe firmy i lokalnych producentów, wzmacniająca obieg pieniędzy w lokalnej gospodarce,
– odbywający się co piątek targ spożywczy Lewes Friday Food Market,
– Eco Open Houses (Eko Otwarte Domy) – inicjatywa polegająca na otwieraniu dla publiczności prawdziwych domów o bardzo niskim zużyciu energii w celu zachęcania do efektywności energetycznej i korzystania z energii odnawialnej,
– Litter Free Lewes (Lewes Wolne od Śmieci) – inicjatywa, w ramach której grupy mieszkańców sprzątają śmieci, zachęca się też do sprzątania grupy młodzieżowe,
– Plastic Free Lewes (Lewes Wolne od Plastiku) – inicjatywa, w ramach której zorganizowano wiele lokalnych akcji i wydarzeń, między innymi Plastic Ocean i Don’t Trash the Planet,
– opracowanie razem z Radą Miejską Lewes i grupami lokalnymi dokumentu dotyczącego zagospodarowania przestrzennego,
– przeprowadzenie audytu w całym mieście w celu zidentyfikowania miejsc odpowiednich dla ogrodów deszczowych,
– organizacja prelekcji i debat między innymi na temat recyklingu oraz gospodarki o obiegu zamkniętym,
– organizacja warsztatów na temat prostych działań, które mogą wykonać mieszkańcy, aby uczynić swoje domy bardziej energooszczędnymi.
Rozważanych było też wiele innych projektów, między innymi miejsce do wypożyczania narzędzi, sad społecznościowy, bank, wyznaczenie dnia, w którym mieszkańcy wystawialiby przed domy niepotrzebne rzeczy, zidentyfikowanie miejsc, w których można zasadzić drzewa.
W Lewes i okolicznych miejscowościach istnieje też wiele innych organizacji, które działają na rzecz zrównoważonego życia i ochrony środowiska naturalnego. Miasto Przemiany Lewes współpracuje z tymi organizacjami, promuje je i wspiera. Do tych organizacji należy przedsiębiorstwo społeczne Common Cause, które organizuje między innymi Seedy Saturday (Nasienną Sobotę) – coroczne wydarzenie, w czasie którego można wymienić się nasionami, a także kupić na straganach między innymi rośliny, narzędzia ogrodnicze, nasiona roślin do łąk kwietnych i budki dla ptaków, są także prezentacje lokalnych projektów, zajęcia praktyczne dla dzieci i dorosłych, prelekcje, muzyka i lokalne jedzenie.
Miasto Przemiany Lewes uczestniczy w Lewes Climate Hub, sojuszu grup i organizacji społecznych z Lewes i jego okolic, które wspólnie podejmują działania, aby zaradzić globalnemu kryzysowi klimatycznemu i ekologicznemu. Prowadzą one w Lewes centrum, w którym pracują wolontariusze, i w którym można dowiedzieć się o wyzwaniach klimatycznych i środowiskowych oraz o tym, co można zrobić indywidualnie i zbiorowo, aby im sprostać.
Miasto Przemiany Lewes pokazuje, w jaki sposób można tworzyć aktywną społeczność lokalną, podejmującą różnorodne działania w kierunku przemiany naszego świata w różnych dziedzinach. Tego typu działania mogą inspirować do tworzenia nowych projektów w danej miejscowości i regionie oraz w innych miejscach świata. Oddolny ruch lokalnych inicjatyw, autonomicznych, ale połączonych w sieć, wspierających się, wymieniających się pomysłami i dobrymi praktykami, może stanowić wielką siłę, wprowadzającą znaczące zmiany w naszym życiu poprzez inicjowanie różnych projektów, edukowanie ludzi, a także wpływanie na decyzje polityczne.
Źródła:
Transition Towns – the quiet, networked resolution, https://rapidtransition.org/stories/transition-towns-the-quiet-networked-revolution/
The Transition Movement is 10 years old, https://www.transitionblackisle.org/news.asp?newsid=561
Strona Miasta Przemiany Lewes: https://transitiontownlewes.org/
Strona Miasta Przemiany Totnes: https://www.transitiontowntotnes.org/
Strona firmy energetycznej OVESCO: https://ovesco.co.uk
Strona waluty lokalnej Lewes Pound: https://www.thelewespound.org/
Strona targu spożywczego Lewes Friday Food Market: https://www.lewesfoodmarket.co.uk/
Strona Lewes Climate Hub: https://lewesclimatehub.org/
Film In Transition 2.0: https://www.youtube.com/watch?v=FFQFBmq7X84
Zdjęcia pochodzą ze strony Miasta Przemiany Lewes (https://transitiontownlewes.org/).