W tym artykule opiszę ekowioskę Dancing Rabbit (Dancing Rabbit Ecovillage, Ekowioska Tańczący Królik) istniejącą od ponad 20 lat w amerykańskim stanie Missouri. Większość czytelników tego tekstu będzie pewnie wiedziała czym są ekowioski, niektórzy może nawet odwiedzili kiedyś jakąś ekowioskę, mieszkają w niej lub zamierzają ją stworzyć. Jednak większość naszego społeczeństwa pewnie nie spotkała się nigdy z tym pojęciem i nie wie co ono oznacza, dlatego na początku spróbuję je wyjaśnić. Takie wyjaśnienie może być przydatne także dla osób,, które sądzą, że rozumieją to pojęcie, ponieważ może im to pomóc dowiedzieć się, jak rozumieją je inni.
Na początku można zauważyć, że pojęcie ekowioski jest niejednoznaczne i istnieją różne jego definicje. Z pojęciem ekowioski jest mocno związane inne pojęcie, równie nieokreślone i mające różne definicje – wspólnoty intencjonalnej. Wspólnotę intencjonalną można rozumieć jako grupę ludzi, których łączą wspólne cele, intencje i wartości, i którzy mieszkają blisko siebie i dzielą jakieś wspólne zasoby. Wspólnoty intencjonalne istnieją od tysięcy lat, takimi wspólnotami były np. niektóre wspólnoty duchowe, np. esseńczyków czy chrześcijańskie wspólnoty zakonne. Oprócz wspólnot intencjonalnych o duchowym charakterze tworzone były także wspólnoty skierowane w większym stopniu na wymiar społeczny, próbujące tworzyć nowy porządek społeczny, inspirując się przy tym np. poglądami Charlesa Fouriera lub Roberta Owena. Do znaczących ruchów wspólnot intencjonalnych istniejących obecnie na świecie, które skupiają wiele wspólnot, można zaliczyć np. chrześcijańskie wspólnoty monastyczne, izraelskie kibuce, wspólnoty amiszów, rodowe osady inspirowane książkami o Anastazji autorstwa Władimira Megre, wspólnoty Bruderhof oraz wspólnoty Camphill.
Część wspólnot intencjonalnych może być nazywana ekowioskami, ale nie wszystkie ekowioski są wspólnotami intencjonalnymi, przynajmniej zgodnie z definicjami opracowanymi przez Światową Sieć Ekowiosek (Global Ecovillage Network, GEN). W ujęciu GEN ekowioskami mogą być nie tylko wspólnoty intencjonalne, ale też wspólnoty tradycyjne. Pojęcie ekowioska jest używane od stosunkowo niedawna. Wskazuje się, że jego pierwsze publiczne użycie miało miejsce w latach 70’ XX wieku, a popularność zyskało w latach 90’. W 1991 r. ukazało się opracowanie pt. “Ecovillages and Sustainable Communities” („Ekowioski i Zrównoważone Społeczności”) autorstwa Roberta i Diany Gilmanów. Duże znaczenie w rozwoju ruchu ekowiosek miała też konferencja o nazwie „Ecovillages and Sustainable Communities for the 21st century” („Ekowioski i Zrównoważone Społeczności dla XXI wieku”), która odbyła się w 1995 r. w szkockiej wiosce Findhorn. Część uczestników tej konferencji założyło Światową Sieć Ekowiosek.
Zgodnie z definicją zaproponowaną przez GEN ekowioska to wiejska lub miejska społeczność, która jest świadomie projektowana poprzez lokalne procesy uczestnictwa we wszystkich 4 wymiarach zrównoważonego życia (społecznym, kulturalnym, ekologicznym i gospodarczym), aby odbudować społeczne i naturalne środowiska. GEN uznaje społeczności za ekowioski, jeśli spełniają następujące kryteria:
1) Przestrzegają Zasad Ekowioskowych (Ecovillage Principles),
2) Wdrażają rozwiązania w co najmniej jednym wymiarze regeneracji, z zamiarem rozszerzania ich wdrażania na wszystkie 4 wymiary,
3) Należy do nich od 20 do kilku tysięcy osób,
4) Istnieją od co najmniej 2 lat,
5) Są zapisane w bazie danych Mapy Ekowiosek GEN.
Wspólnota intencjonalna lub tradycyjna, która nie spełnia tych kryteriów, może być nazywana aspirującą ekowioską. Z kolei eko-społeczności (eco-communities) są definiowane przez GEN jako małe ekowioski, do których należy mniej niż 20 osób.
Inną definicję zaproponował w 1991 r. Robert Gilman. Zgodnią z nią, ekowioska to dostosowana do ludzi, w pełni funkcjonalna osada, w której ludzkie działania są w nieszkodliwy sposób zintegrowane ze światem przyrody w sposób, który wspiera zdrowy ludzki rozwój i może być z powodzeniem kontynuowany w nieograniczonej przyszłości.
Widać, że w pojęciu ekowioski bardzo istotne znaczenie ma życie w sposób zrównoważony, zgodny z potrzebami zarówno mieszkańców ekowioski, jak i środowiska naturalnego. Moim zdaniem pojęcia wspólnoty intencjonalnej, ekowioski i innych ekospołeczności wymagają jeszcze rozjaśnienia i być może wypracowania ich nowych definicji lub znalezienie jeszcze innych nazw, bardziej adekwatnych do tworzonych społeczności. Oprócz ekowiosek istnieją też mniejsze społeczności, które można byłoby nazywać ekoosadami lub ekoprzysiółkami, a także większe – które można byłoby nazywać ekomiasteczkami lub ekomiastami. Ekomiasta mogłyby być społecznościami składającymi się z ekomiasteczek, ekomiasteczka składałyby się z ekowiosek, ekowioski – z ekoprzysiółków, a ekoprzysiółki – z ekoosad. Inną grupą ekospołeczności mogłyby być ekodomy (rodzaj współdomów, nazywanych obecnie cohousingami) i ekodzielnice. Słowo ekospołeczność moim zdaniem lepiej nadawałoby się do bycia ogólną nazwą wszystkich tego typu społeczności, a nie, jak proponuje GEN, nazwą wyłącznie społeczności mniejszych od ekowiosek. Jeśli powstanie w Polsce sieć takich społeczności, jednym z jej pierwszych zadań mogłoby być opracowanie i przyjęcie takich definicji.
Na świecie są obecnie setki, a może tysiące społeczności, które można nazywać ekowioskami. Większość z nich ma nie więcej niż od kilkudziesięciu do stu kilkudziesięciu członków, ale istnieją też większe społeczności, takie jak np. indyjskie Auroville, które ma ponad 2 tysiące mieszkańców. Ekowioska Dancing Rabbit, którą tutaj opiszę, ma obecnie ok. 50 członków, choć docelowo ma w niej mieszkać 500-1000 osób. Jej historia zaczęła się, gdy 3 studentów Uniwersytetu Stanforda chcących przejść od protestowania przeciw zniszczeniom środowiska do znalezienia pozytywnej alternatywy wpadło na pomysł stworzenia ekomiasta dla 1000 mieszkańców, skupionego na zrównoważonym życiu. Od 1993 do 1995 r. grupa chcąca stworzyć tę ekospołeczność porozumiewała się przez grupę mailingową i spotykała się co miesiąc na posiłku. Niektórzy członkowie grupy uczyli się, odwiedzając społeczności i ekoprojekty, niektórzy zbierali pieniądze na przyszły zakup gruntu. W 1995 r. osoby z podstawowej grupy zdecydowały się spróbować mieszkać i pracować razem. Przeprowadziły się do jednego domu, będącego częścią większej społeczności, i odtąd spotykały się kilka razy w tygodniu. Jako że ceny gruntów i ograniczenia prawne w zagospodarowaniu przestrzennym utrudniały stworzenie ekowioski w Kalifornii, grupa zaczęła szukać ziemi w innych częściach Stanów Zjednoczonych. Opracowała swoje kryteria dla miejsca, w którym miała znajdować się ekowioska – brak przepisów zagospodarowania przestrzennego, brak przepisów prawa budowlanego, przystępna cena gruntu, możliwość uprawy ziemi bez niezrównoważonego nawadniania, lokalizacja najlepiej w pobliżu istniejącej wspólnoty intencjonalnej i postępowego miasta akademickiego. Ostatecznie część osób z grupy uznała, że nie jest gotowa, aby wyprowadzać się z Kalifornii lub aby przeprowadzać się na wieś i być pionierami. W 1996 r. 6 osób wyruszyło, aby szukać nowego domu, i po miesięcznej podróży osiadło w północnowschodnim Missouri, chcąc mieszkać blisko wspólnoty intencjonalnej Sandhill Farm. Zaczęto szukać ziemi w okolicy Sandhill Farm i w końcu znaleziono grunt na sprzedaż o powierzchni 280 akrów (ok. 113 hektarów) z kilkoma budynkami gospodarczymi. Została założona organizacja pozarządowa, pieniądze na zakup nieruchomości pożyczono od członków grupy, ich rodzin i przyjaciół i 1 października 1997 r. zostały podpisane dokumenty sprzedaży gruntu. W pierwszym okresie istnienia ekowioski jej członkowie mieli bardzo dużo pracy, m.in. przy uprawie ziemi i wznoszeniu budynków. Osoby tworzące ekowioskę poznały realia życia we wspólnocie i część z nich zdecydowała się wyjechać. Liczba członków zmniejszyła się do 4 i dalsze trwanie ekowioski było zagrożone, ale goście i wolontariusze wnieśli do tego projektu nową energię i ekowioska zaczęła się stopniowo rozwijać.
Misją ekowioski Dancing Rabbit jest stworzenie społeczności o wielkości małego miasta lub wioski, składającej się z jednostek oraz wspólnot o różnych wielkościach i społecznych strukturach, która umożliwia i zachęca swoich członków do życia w zrównoważony sposób. Ponadto częścią misji jest wspieranie wzrostu tej zrównoważonej społeczności, aby miała wielkość i rozpoznawalność niezbędne do wywierania wpływu na globalną społeczność poprzez przykład, edukację i badania.
Zrównoważony sposób życia jest rozumiany jako życie w taki sposób, że na określonym obszarze żadne zasoby nie są konsumowane szybciej od ich naturalnego odnawiania się i zamknięty system może trwać przez nieograniczony czas bez niszczenia swojej wewnętrznej bazy zasobów lub standardu życia ludzi i reszty ekosystemu znajdującego się wewnątrz oraz bez przyczyniania się do braku zrównoważenia ekosystemów znajdujących się na zewnątrz.
Użytkowanie ziemi w ekowiosce Dancing Rabbit jest oparte o model społecznościowego powiernictwa gruntowego (community land trust). W tym modelu, skierowanym na zapewnianie ludziom mieszkań w przystępnych cenach, grunty należą do organizacji pozarządowych, które zarządzają nimi w imieniu mieszkających na nich społeczności. Inspiracją dla tego modelu były m.in.: brytyjski ruch miast ogrodów, wspólnoty inspirowane poglądami Henry’ego George’a, indyjski ruch Gramdan i moszawy – izraelskie wspólnoty rolnicze. Społecznościowe powiernictwa gruntowe działają m.in. w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, skupiając tysiące ludzi i zarządzając wieloma hektarami gruntów.
Ziemia ekowioski Dancing Rabbit należy do organizacji pozarządowej Dancing Rabbit Land Trust, która współpracuje z inną ekowioskową organizacją pozarządową, Center for Sustainable & Cooperative Culture (Centrum na rzecz Zrównoważonej i Kooperatywnej Kultury). Te dwie organizacje mają zarząd złożony zarówno z członków, jak i osób niebędących członkami ekowioski, którzy zarządzają ziemią i finansami organizacji, ale pozostawiają podejmowanie bieżących decyzji dotyczących działalności ekowioski jej członkom. Jednostki i rodziny mogą wynajmować działki za miesięczny czynsz. Nie trzeba wnosić opłaty początkowej lub kupować działki, aby zamieszkać w ekowiosce. Osoby dzierżawią ziemię, nie są jej właścicielami. Są za to właścicielami tego, co powstanie na tej ziemi, np. wzniesionych budynków czy zasadzonych sadów. Mogą sprzedać je, gdy wyprowadzają się z ekowioski lub przenoszą się na inną działkę w obrębie ekowioski. Wydzierżawiane działki są małe, mają powierzchnię ok. 2 arów. Ich dzierżawa kosztuje ok. 25 dolarów miesięcznie. Osoby chcące uprawiać rośliny mogą dzierżawić większe działki. Każda dzierżawa ziemi wymaga akceptacji wspólnoty ekowioskowej. Wspólnota stara się przeprowadzić nowych członków przez proces ekologicznego projektowania, tak aby brali oni pod uwagę nie tylko potrzeby swojej rodziny i ogrodu, ale także swoich sąsiadów i ziemi oraz aby zarówno mieli dużą swobodę w tworzeniu swojego siedliska i ogrodu, jak również aby ich działania wpisywały się w projektowe cele całej ekowioski.
Na stronie ekowioski Dancing Rabbit można znaleźć oficjalne uznanie, że ziemie, na których znajduje się ekowioska, zamieszkiwały kiedyś rdzenne plemiona indiańskie, które zostały z nich usunięte. Wszystkie zamieszkujące Missouri plemiona indiańskie zostały zmuszone do opuszczenia tych terenów po przyjęciu w 1830 r. Ustawy o Wysiedleniu Indian (Indian Removal Act). Członkowie ekowioski oddają hołd rdzennym mieszkańcom ziem, na których obecnie znajduje się ekowioska, i dostrzegają zgubny wpływ, jaki kolonizacja, opresja i rasizm miały na Indian. Na swojej stronie wymieniają nazwy plemion, które mieszkały kiedyś na tych terenach. Z historią Indian ma związek nazwa ekowioski. Pochodzi ona od nazwy traktatu między indiańskim plemieniem Czoktawów a europejskimi osadnikami (Traktat Strumienia Tańczącego Królika, Treaty of Dancing Rabbit Creek). Nazwa ta została znaleziona w 1993 r. przez członkinię grupy tworzącej ekowioskę w czytanej przez nią książce i nie została wybrana z powodu jej symbolizmu, ale m.in. z powodu tego, że dobrze zapadała w pamięć. Obecnie członkowie ekowioski wiedzą więcej na temat związanej z tą nazwą historii i chcą wykorzystywać tę nazwę, aby edukować o niesprawiedliwościach, których doświadczała rdzenna ludność Ameryki.
Większość decyzji w ekowiosce Dancing Rabbit jest podejmowana w drodze konsensusu. Rozumiane jest to w taki sposób, że przy podejmowaniu decyzji brane są pod uwagę uczucia i interesy wszystkich, wszyscy są wysłuchiwani i mogą uczestniczyć w podejmowaniu decyzji. Proces konsensualnego podejmowania decyzji w ekowiosce ewoluuje z czasem, ale jego fundamentem pozostaje to, że każdy ma prawo do wyrażenia swoich opinii i zastrzeżeń, a do podjęcia decyzji potrzebna jest zgoda wszystkich. Jednostka ma prawo sprzeciwić się decyzji grupy, jeśli jej zastrzeżenia są oparte na wartości wyznawanej przez grupę. Podejmowanie decyzji w drodze konsensusu wpływa na kulturę grupy, sprawiając, że jest ona ukierunkowana bardziej na dążenie do zaspokajania potrzeb innych, głębokiego słuchania i dbania o wspólne dobra, a nie na zyskiwanie poparcia większości w celu podjęcia określonych decyzji. Podejmowanie decyzji w taki sposób może być trudnym, skomplikowanym i trwającym długo procesem. Niektóre ekowioski odeszły od stosowania tej metody podejmowania decyzji, widząc jej negatywne konsekwencje, np. możliwość blokowania decyzji grupy przez pojedyncze osoby (co może prowadzić do faktycznej władzy jednostek nad całą resztą grupy). Taki sposób decydowania może prowadzić do ograniczenia rozwoju grupy, blokowania nowych inicjatyw i zniechęcenia członków grupy do uczestnictwa w podejmowaniu decyzji. Ważne jest, aby grupy przyjmujące konsensus jako sposób podejmowania decyzji podejmowały działania przeciwdziałające tym negatywnych zjawiskom. Nowi mieszkańcy ekowioski Dancing Rabbit są proszeni o wzięcie udziału w podstawowym szkoleniu z konsensusu, a wszystkich członków zachęca się do rozwijania swoich umiejętności w tej dziedzinie. Ważne w przypadku konsensualnego podejmowania decyzji jest to, aby grupa w pewnym stopniu miała wspólne wartości. Służy temu m.in. sposób przyjmowania nowych członków do ekowioski.
Przyjmowanie nowych członków do ekowioski Dancing Rabbit jest dość skomplikowanym procesem. Nowymi członkami zostają zwykle osoby, które uczestniczyły w programie dla gości lub odwiedziły znaną sobie osobę mieszkającą w ekowiosce. Jeśli ktoś chce spróbować mieszkać w ekowiosce przez dłuższy czas, może złożyć wniosek o pobyt czasowy (residency). W liście intencyjnym taka osoba powinna opisać m.in. powody, dla których chce dołączyć do ekowioski, jaki wkład może wnosić do ekowioski i jak zamierza zaspokajać swoje potrzeby (finansowe, społeczne, duchowe i fizyczne), mieszkając w ekowiosce. Później komitet ds. członkostwa i pobytu czasowego bada nastawienie członków ekowioski do przyjęcia tej osoby. Jeśli to nastawienie jest pozytywne, to z taką osobą przeprowadza się rozmowę, a następnie komitet wydaje rekomendację za lub przeciw przyjęciu tej osoby. Każdy członek ekowioski może w ciągu 2 tygodni zgłosić sprzeciw wobec tej rekomendacji, zanim decyzja stanie się ostateczna. Po pozytywnej decyzji zawierana jest umowa pobytowa określająca zasady zachowania się w ekowiosce. Osoby mieszkające w ekowiosce w ramach pobytu czasowego żyją tak jak pozostali członkowie ekowioski poza tym, że nie mogą wznosić nowych budynków, kupować domów ani blokować decyzji podejmowanych na zasadzie konsensusu. Po 6 miesiącach pobytu mogą oni złożyć wniosek o członkostwo w ekowiosce. Wtedy zarówno osoba chcąca zostać członkiem ekowioski ocenia siebie jako kandydata na członka ekowioski, jak i jest oceniana przez pozostałych członków ekowioski, jest też z nią zwykle przeprowadzana rozmowa. Potem komitet ds. członkostwa i pobytu czasowego wydaje rekomendację za lub przeciw przyjęciu danej osoby i członkowie ekowioski mają 2 tygodnie na wyrażenie sprzeciwu, zanim decyzja stanie się ostateczna. Gdy podjęta zostanie pozytywna decyzja, z nowym członkiem ekowioski zawierana jest umowa członkowska, określająca zasady obowiązujące członków ekowioski.
Do zasad obowiązujących członków ekowioski Dancing Rabbit należy m.in. 6 ekologicznych zobowiązań:
1. Nieużywanie osobistych pojazdów silnikowych i nieprzechowywanie ich na terenie ekowioski.
2. Nieużywanie paliw kopalnych do napędzania pojazdów, ogrzewania, klimatyzacji, chłodzenia i podgrzewania wody w gospodarstwie domowym.
3. Wszelkie działania ogrodnicze, krajobrazowe, sadownicze, leśnicze i rolnicze prowadzone na ekowioskowej ziemi muszą być zgodne ze standardami ustalonymi przez OCIA – organizację certyfikującą ekologiczną produkcję. Żadne petrochemiczne produkty biobójcze nie mogą być używane lub przechowywane na ekowioskowej ziemi.
4. Cała energia elektryczna wytwarzana w ekowiosce powinna pochodzić ze zrównoważonych źródeł. Cała energia elektryczna importowana z zewnątrz powinna być równoważona przez energię elektryczną eksportowaną z ekowioski.
5. Drewno używane do budowania w ekowiosce powinno pochodzić z odzysku, być pozyskane lokalnie lub certyfikowane jako pozyskane w sposób zrównoważony.
6. Systemy usuwania odpadów w ekowiosce powinny odzyskiwać organiczne i nadające się do recyklingu materiały.
W wyniku realizacji zasad zrównoważonego życia mieszkańcy ekowioski Dancing Rabbit zużywają ok. 10 razy mniej energii i zasobów materiałowych w kilku głównych kategoriach konsumpcji niż przeciętni mieszkańcy USA.
Mieszkańcy ekowioski Dancing Rabbit starają się budować silną lokalną gospodarkę, tworzyć miejsca pracy w ekowiosce lub jej bliskiej okolicy. Stworzyli alternatywną walutę, działają w kooperatywach, które zapewniają towary i usługi mieszkańcom ekowioski. Starają się używać lokalnych materiałów i prowadzić proste życie, dzięki któremu ponoszą niższe koszty utrzymania.
Ekowioska Dancing Rabbit nie jest wspólnotą, w której dochody są wspólne i dzielone między mieszkańców. Każdy mieszkaniec ekowioski dba o zaspokajanie swoich potrzeb finansowych, ale w ekowiosce działają różne kooperatywy. Niektóre z nich zajmują się dostarczaniem ekowioskowej społeczności usług, np. energii elektrycznej. Istnieje kooperatywa, która udostępnia samochody (mieszkańcy ekowioski nie korzystają z prywatnych samochodów, ale kilkadziesiąt osób dzieli kilka samochodów). Jest też np. kooperatywa wytwarzająca sery, jogurty i inne produkty mleczne. Mieszkańcy ekowioski mogą też pracować w lokalnych organizacjach pozarządowych (ekowioskowej organizacji edukacyjnej Center for Sustainable and Cooperative Culture i wspierającej wspólnoty intencjonalne organizacji Fellowship for Intentional Community mającej siedzibę na terenie ekowioski). Mimo tych możliwości, znalezienie odpowiedniego źródła utrzymania w ekowiosce może być wyzwaniem.
W ekowiosce Dancing Rabbit mieszka obecnie kilkoro dzieci, z których część uczy się w szkole w pobliskim mieście, a część uczy się w ramach edukacji domowej. Kiedy dzieci będzie więcej, możliwe, że pojawią się jakieś zorganizowane inicjatywy związane z edukacją dzieci.
Mieszkańcy ekowioski Dancing Rabbit starają się dbać o ziemię, na której mieszkają. M.in. duża część ziemi została przeznaczona na siedliska dla przyrody. Reintrodukowane są rdzenne gatunki roślin preriowych, zasadzono też ponad 10 tysięcy drzew. Na terenie ekowioski znajduje się kilka stawów oraz strumyk. Klimat w tej części Missouri charakteryzuje się istnieniem 4 pór roku z chłodnymi zimami i gorącymi latami. Dzięki temu zimą mieszkańcy ekowioski mogą jeździć na łyżwach na stawie , a latem – kąpać się w nim.
Mieszkańców ekowioski Dancing Rabbit nie łączą wspólne duchowe przekonania i są wśród nich wyznawcy różnych wierzeń, przekonań i światopoglądów. Ekowioska jest sprzyjającym środowiskiem dla osobistego rozwoju duchowego. Wspólnota nie zakazuje ani nie wymaga żadnych duchowych praktyk.
Jak napisał jeden z mieszkańców ekowioski Dancing Rabbit, Eric Mease, darem tej ekowioski dla świata jest pokazywanie, że możemy odpowiadać na społeczne i środowiskowe problemy poprzez radykalną zmianę tego jak żyjemy w relacji do naszych sąsiadów i naszego środowiska. W ekowiosce Dancing Rabbit osiąga się to m.in. poprzez dzielenie się i współpracę w wielu aspektach życia, co ogranicza konsumpcję i zwiększa spójność grupy, stosowanie się do ekowioskowych zobowiązań ekologicznych, samozarządzanie, budowę domów przy użyciu naturalnych i zrównoważonych materiałów i technik, a także tworzenie kultury zakorzenionej w tym miejscu i zwróconej na zewnątrz. Ważne jest to, że poprzez swoją działalność mieszkańcy ekowioski kwestionują założenia dominującej kultury i tworzą wspólnotę, która wspiera ich samych i naszą planetę. Ekowioska Dancing Rabbit stara się wywierać wpływ na świat zewnętrzny m.in. poprzez przyjmowanie gości, którzy mogą wdrażać rozwiązania, które w niej zobaczą, w miejscach swojego zamieszkania. Przykład ekowioski jest też popularyzowany na inne sposoby, m.in. poprzez wspieranie nagrywania filmów dokumentalnych i prowadzenie badań naukowych.
Źródła:
Strona ekowioski Dancing Rabbit: https://www.dancingrabbit.org
Strona Światowej Sieci Ekowiosek: https://ecovillage.org
Artykuł pt. „Co to jest wspólnota intencjonalna?” zawierający wiele definicji wspólnoty intencjonalnej przedstawionych przez osoby należące do takich wspólnot, a także historię tego pojęcia: https://mariakaniyouths.org/pl/co-to-jest-wsp%C3%B3lnota-intencjonalna-30th-birthday-day-13/
Artykuł naukowy dotyczący ekowioski Dancing Rabbit: Achieving one-planet living through transitions in social practice: a case study of Dancing Rabbit Ecovillage, Sustainability: Science, Practice and Policy, Robert H.W. Boyer
Filmy:
Dancing Rabbit Ecovillage — Episode 1 of Planet Community: https://www.youtube.com/watch?v=4EfjHhzht_c
Dancing Rabbit Ecovillage Land Trust: https://www.youtube.com/watch?v=wSKsdK7-0g4
Who is Dancing Rabbit? https://www.youtube.com/watch?v=GvxhX1r4Vzg
Dancing Rabbit Ecovillage Tour: https://www.youtube.com/watch?v=063rTXiwdTs
Zdjęcia pochodzą ze strony ekowioski Dancing Rabbit (https://www.dancingrabbit.org).